سینمای دفاع مقدس؛ از غریزه بازیگری تا روایت نسل جدید + صوت

«ایکنا به سراغ «ارسطو خوش رزم»، بازیگر جوان و موفق سینمای ایران، رفته است؛ بازیگری که علاوه بردرخشش در جشنواره فیلم فجر که پیش از این ذکرش رفت، سابقه حضور در سریال ها و آثاری با موضوع دفاع مقدس و مقاومت را نیز در کارنامه خود دارد.

ایکنا با او درباره نسبت نسل جدید بازیگران با سینمای دفاع مقدس، ظرفیت های مغفول این گونه سینمایی، ضرورت شناخت جهان پیرامون برای بازیگر و امکان روایت دوباره دفاع مقدس با زبان و نگاه نسل امروز به گفت وگو نشسته است که در ادامه مهمان خاطر و چشمان شما همراهان می شود.

var player = videojs('player_147873_4410485',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4410485',{},function (data) {}); })); کد دانلود کیفیت اصلی

ایکنا- در این گفت وگو بنا داریم و تلاش می کنیم به بهانه هفته دفاع مقدس و شرایط بیش از یک سال کشورمان که دو نبرد تحمیلی «جنگ 12 روزه» و «جنگ رمضان» را از سر گذرانده ایم و در حال حاضر نیز سایه شرایط جنگی از این خاک پُرمهر، وطنِ جانمان، ایران؛ تام و تمام رخت برنبسته است، درباره مسئله روایت، مقوله دفاع از وطن، ایستادگی، مقاومت و اهمیت بیان این مسئله و ثبت آن در تاریخ پایداری و ایستادگی ملت شریف، نجیب و حریف ایران زمین، با اتکا به تخصص شما، یعنی هنر بازیگری، به ویژه در حوزه سینمای دفاع مقدس، صحبت کنیم. جناب خوش رزم در این مسئله تردیدی وجود ندارد که با تغییر الگوی جریان سینما بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، چارچوب و محتوایی که برای سینمای متعهد، سینمای فرهنگی و سینمای مبتنی بر آرمان های انقلاب شکوهمند اسلامی در نظر گرفته شد، تفاوت های زمین تا آسمانی با رژیم پیشین - رژیم پهلوی -، داشت. به همین سبب، آثار نخستین جریان سینمای دفاع مقدس کشورمان در سال های ابتدایی دهه 60 خورشیدی، آثار تهییجی با بازی هایی اغراق آمیز و به دور از چارچوب یا استاندارد هنر سینما بود؛ شاید بتوان آن دوران را آزمون و خطایی در مرتبه رسیدن به آن الگوی «هنر متعهد انقلاب» دانست. هرچه جلوتر آمدیم، به قطع و حتم پختگی و تجربه دست به دست یکدیگر دادند؛ اما نسل دوم بازیگران و بعد، آرام آرام، نسل سوم بازیگرانی که به حوزه سینمای ایران و به شکل کلان، سینمای دفاع مقدس، به عنوان تنها گونه برآمده از فرهنگ و هنر انقلابی بود، نشان دادند که در کنار جنس خلاقیت ها، خرقِ عادت هایی را هم در هنر بازیگری داشته و دارند. شاید یکی از همین نمونه ها در حوزه خرق عادت را، نه چون در این گفت وگو «ارسطو خوش رزم» روبه روی من نشسته است، خیر! پیش از این نیز از شما نام برده ام به عنوان یکی از جوان ترین بازیگران سینمای کشورمان که جایزه سیمرغ بلورین بازیگر مرد را از جشنواره فیلم فجر برای فیلم «صبح اعدام» آقای افخمی دریافت کردید. حال از شما می پرسم جناب خوش رزم به عنوان جوانی متولد دهه شصت که نماینده نسل دوم بازیگران سینمای ایران هستید؛ در قامت یک جوان سینما، نگاهِ شما به هنر بازیگری در سینمای امروز و تفاوت آن با سال های اولیه شکل گیری این هنر در انقلاب اسلامی، به چه مؤلفه هایی باز می گردد؟

در پاسخ به این موضوعی که شما مطرح کردید، باید بگویم گمان من آن است که این تفاوت جنس، به خصوص در بازیگری که اشاره کردید در نسل اول، به کل گسترش پیدا می کند و به کلیت جنس فیلم سازی در آن زمان مربوط می شود.

ما از یک سینمای به تمامی متفاوت در رژیم گذشته وارد دوره ای جدید می شویم که در آن باید نگاه متفاوت و ویژه تری نسبت به هنر داشته باشیم. فکرها وایده های جدیدی وارد می شوند، ولی آدم ها همان آدم های نسل گذشته هستند.

به عنوان نمونه «هالیوود» را هم در همان دهه اگر نگاه کنید، جنس بازیگری هایی که در آن سینما انجام می شود، با جنسی که امروزه انجام می شود، متفاوت است. جنس فیلم ها نیز متفاوت است و هرچه جلوتر می آییم، سینما و به تعقیب آن یکی از لازمه هایی که در این حوزه وجود دارد، یعنی بازیگری، هم پیشرفت می کند. سینما و بازیگری با هم پیشرفت می کنند، چون به یکدیگر کمک می کنند.

گمان می کنم چرایی این موضوع به این مهم باز گردد که جنس «سینمای نگاتیو» در آن دوره با «سینمای دیجیتال» در این دوره متفاوت است، امکانات در آن دوره و امکانات در این دوره متفاوت است و به هر حال، سوادی که نسبت به سینما وجود دارد نیز متفاوت است. در کشوری مانند ما جزو کشورهای صاحب سینما نبوده و هنر سینما مقوله ای وارداتی در کشور ما به شمار می رود، تا زمانی که بخواهیم آن را، به قول امروزی ها، بومی سازی کنیم، زمانی طول خواهد کشید که بتوانیم شکل خودمان، فرم خودمان و خوانش خودمان را از این هنر ارائه بدهیم.

از سوی دیگر خوشبختانه معتقدم، این تغییر و بومی سازی در سینمای ما خیلی هم طول نکشیده است تا بزرگان سینمای ایران به این مهم دست پیدا کنند و ما گونه سینمای به نسبت بومی شده و مختص خودمان داشته باشیم که به هر حال هم در کشور و هم در خارج از کشور، چه در آن دوره و چه در این دوره، موفق است.

var player = videojs('player_575565_4410486',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4410486',{},function (data) {}); })); کد دانلود کیفیت اصلی

ایکنا- پس با این نگاه اجازه دهید این پرسش را مطرح کنم که آیا تفاوتی بین گونه بازی در سینمای دفاع مقدس یا سایر گونه ها قائل هستید یا خیر؟ این پرسش به ظاهر بدیهی را از آن روی مطرح می کنم که طی سال ها کار رسانه ای و خبرنگاری، گاه با هنرمندان بازیگری مانند شما هم کلام شده ام که به این مسئله باور و اذعان داشتند که میان بازیگری در آثار سینمای دفاع مقدس و دیگر گونه های سینمایی باید خط تمایزی وجود داشته باشد و تفاوت هایی را قائل بودند.

با احترام به نظر همه این دوستان، من خیلی موافق این تفاوت نیستم. به نظرم، بازیگری، بازیگری است. شما چون به هر حال به صورت تخصصی در این حوزه گفت وگو و فعالیت رسانه ای انجام می دهد به احتمال فراوان این واژه ها به گوشتان خورده است که به عنوان نمونه «آن بازیگر؛ بازیگر تئاتری است» یا «تئاتری بازی می کند.»

به شخصه معتقدم که به هیچ روی و وجه چنین مولفه وخط تمییزی در بازیگری نداریم. ما یک بازیگر داریم؛ یا بازیگر خوبی است یا بازیگر خوبی نیست. بازیگری که در هنر تخصصی خود خوب است، باید بتواند خودش را در ژانرهای (گونه های) مختلف تطبیق بدهد.

اما نباید فراموش کرد که در این میان شیوه ها و تکنیک ها متفاوت هستند. یعنی تکنیک بازی کردن در صحنه تئاتر با تکنیک بازی کردن جلوی دوربین برای پرده سینما در آن اندازه، و تکنیک بازیگری جلوی دوربین برای اندازه قاب تلویزیون، شیوه های مختلفی دارد و بازیگر باید بتواند آن قواعد و اصول را کشف کند و خودش را وفق بدهد.

لزومی هم ندارد بگوییم اگر کسی نتواند این کار را انجام بدهد، بازیگر بدی است. آن آدم می تواند در تئاتر بازیگر بسیار موفقی باشد، ولی اقبال چندانی در کارهای تصویری برای او ایجاد نشود که بسیار بازیگران زیادی بااین الگو داریم. عکس این مسئله نیز وجود دارد؛ بازیگرانی که در سینما بسیار موفق هستند، ولی به عنوان نمونه در تئاتر توفیق چندانی نداشتند.

اما در گونه تخصصی «دفاع مقدس»، که موضوع گفت وگو است و در «هفته دفاع مقدس» نیز هستیم، بستگی به فیلم دارد. نباید فراموش کنیم که اغلب فیلم هایی که در ژانر دفاع مقدس ساخته می شوند، فیلم های بسیار سختی هستند.

تجربه بسیار زیادی در این عرصه ودرک این تفاوت ها دارم؛ در سریال هایی مثل «در میان خاکستر» که افتخار داشتم نقش شهید «مهدی آلبوغُبیش» را بازی کنم، یا در سریال «دشت آزادگان» به کارگردانی آقای «احمد کاوری»، یا در فیلم سینمایی «بازی خونی» که به هر حال آن هم جزئی از ژانر (گونه) دفاع مقدس محسوب می شود و به غائله آمل در سال 1360 می پردازد.

ببینید، توانایی ای که بازیگر به لحاظ فیزیکی برای حضور و ایفای نقش در چنین آثاری باید داشته باشد و به لحاظ تمرکز در صحنه های اکشن و کار کردن با ادواتی که به هر حال، ادواتی هستند که سخت هستند، داریا شرایط متفاوتی است. من به عنوان بازیگر می توانم به شما بگویم که در این سال ها به عنوان مثال پشت تانک نشسته ام، تانک رانده ام، نَفَربَر رانده ام، آرپی جی شلیک کرده ام، با انواع و اقسام اسلحه ها شلیک کرده ام.

تقریباً اسلحه هایی که در ایران وجود دارند، مثل «ژ3» و «کلاشینکوف» را من چشم بسته باز می کنم و می بندم. به هر حال، ما یک سری جلوه های ویژه میدانی داریم که خواه ناخواه خطرات خودش را دارد و بازیگر به هر حال با آن مواجه می شود و باید بداند که نحوه مواجهه اش با این اتفاق ها، با این انفجارها، با شلیک، با پوکه، باید چگونه باشد.

قرار گرفتن در این اتمسفر و شرایط برای ایفای نقش، تمرکزی ویژه و مهارتی تخصصی تر را برای ایفای نقش در ژانر (گونه) دفاع مقدس می طلبد. ولی ما فیلم هایی هم داریم که در گونه سینمای دفاع مقدس ساخته شده اند و فیلم های بسیار درخشانی هم هستند که از این قاعده مستثنی اند.

به عنوان نمونه اگر بخواهم نمونه باارزشی را بیان کنم، فیلم «آژانس شیشه ای» است. «آژانس شیشه ای» در ژانر (گونه) دفاع مقدس ساخته شده است، ولی شما با هیچ توپ و تانک و مسلسل و انفجار و چیز خاصی طرف نیستید. اما اغلب اثار سینمای دفاع مقدس، مقاومت و پایداری به این شکل است، با توجه به آنکه تجربه خیلی زیادی در ژانر (گونه) سینمای دفاع مقدس دارم، می توانم بگویم که این گونه سینمایی ویژگی های متفاوتی را برای بازیگر می طلبد.

var player = videojs('player_192035_4410487',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4410487',{},function (data) {}); })); کد دانلود کیفیت اصلی

ایکنا- حالا که بحث به اینجا کشید، بگذارید برای اغنای حس کنجکاوی هم شده، کمی از مسیر اصلی این گفت وگو خارج شوم و بپرسم آیا بازیگری یک هنر غریزی است؟ هنری نیازمند آموزش است و به غریزه ارتباطی ندارد؟ فقط از طریق آموزش شکل می گیرد؟ به آموزش ارتباطی ندارد و نیازمند تربیت حس و شخصیت پردازی توسط کارگردان یا افرادی از این دست است؟ شما به کدام اعتقاد دارید یا کدام را درست تر می دانید؟

این سؤالی است که بسیار از ما هم می پرسند. فکر می کنم که مجموعه ای از همه اینها باید وجود داشته باشد، ولی تجربه به من این را می گوید که آن «غریزه» کمک بسیار بیشتری به بازیگر می کند تا «علم.»

ایکنا- یعنی شما غریزه را بالاتر از دانش می دانید؟

بله! بله! برای تشریح این نگاه پرسشی از شما می پرسم. شما بهترین دانشگاه بازیگری دنیا را در نظر بگیرید. می توانید تضمین کنید که اگر فردی را بفرستیم در آن دانشگاه و درس بازیگری بخواند، به حتم و قطع هنرجوی آن دانشگاه، بازیگری خوب می شود؟

پاسخ ساده است؛ خیر! برای همین، معتقدم صرف آموزش نمی تواند واقعاً دخیل باشد. قدیمی ها یک اصطلاحی داشتند، می گفتند که یک چیزی در وجود بعضی از آدم ها هست که ما خودمان هم هنوز نفهمیده ایم آن چیزی که در وجود بعضی از آدم ها هست چیست!

برای شما مثالی می زنم. جا دارد که اینجا یادی هم بکنیم از بزرگانی که در این عرصه حضور داشتند و دیگر در بین ما نیستند. عزیز از دست رفته ای در همین نزدیکی داشتیم. روحشان شاد باشد، جناب آقای «اکبر عبدی.»؛ ببینید، آقای عبدی به هیچ وجه نه تنها در زمینه بازیگری، بلکه در زمینه عمومی هم تحصیلات چندان زیادی نداشت. البته که خودشان هم این را بیان کردند. ولی یکی از درخشان ترین بازیگرهای تاریخ سینمای ما هستند.

«آقای عبدی» - خدا رحمتشان کند - ما دیگر مثل «اکبر عبدی ها»، «خسرو شکیبایی ها»، «جمشید هاشم پورها»، «محمدعلی کشاورزها»، «داوود رشیدی ها» و بزرگان بسیار زیادی که حالا بخواهیم اسم ببریم، سیاهه بسیار طولانی و غم انگیزی خواهد بود، نخواهیم داشت.

ولی من فکر می کنم که در جهان امروزی، وقتی شما پیشه بازیگری را انتخاب می کنید، باید مقداری نسبت به همه اتفاق ها و نسبت به تمام علوم، شناختی نسبی داشته باشید. بازیگر باید موسیقی بداند، باید رمان بخواند، باید شعر بخواند، در زمینه های مختلف مطالعه داشته باشد و شما باید از همه چیز سر دربیاورید؛ از سیاست سر دربیاورید، از اقتصاد سر دربیاورید و در هر زمینه ای به هر حال شناخت داشته باشید، چون همه اینها می شوند ابزاری که در جای مناسب خودشان به کمک شما می آیند و می توانند به شما کمک کنند در ارائه ای که به عنوان یک بازیگر باید داشته باشید.

حضور در دانشگاه یا در کلاس های بازیگری هم می تواند کمک کند به اینکه شما در فضایی قرار بگیرید که یک سری آدم با آرزو و آمال مشترک، مثل بازیگری، کنار هم جمع شده اند؛ یک سری آموزه ها و آموزش های ابتدایی را دریافت می کنند و یک آگاهی اندک نسبت به آن مسیری که می خواهند در آن قدم بگذارند، کسب می کنند و بعد می گردند تا راه خود را پیدا کنند.

خود من؛ منِ ارسطو خوش رزم وقتی به یکی از این کلاس های بازیگری - شاید نزدیک به 20 سال پیش- رفتم، دو تا سه سریال بازی کرده بودم و بعد سراغاین کلاس ها رفتم. صادقانه اگر بخواهم الان به شما بگویم، هیچ چیزی از آن کلاس های بازیگری یادم نیست! به هیچ وجه یادم نیست چه اتفاقی آنجا افتاده است. فقط می دانم که خب، مدتی به کلاس بازیگری رفتم، مدت طولانی هم بود!

در آن سال ها مدت دوره های بازیگری بهتر بود و دوره ها طولانی تر برگزار می شد. امروز این دوره ها بسیار کوتاه شده اند. ولی اگر بخواهم به شما بگویم که من از کلاس بازیگری چه یاد گرفتم، من هیچ چیز یاد نگرفتم! من بازیگری را بازی کردم و یاد گرفتم.

var player = videojs('player_840992_4410488',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4410488',{},function (data) {}); })); کد دانلود کیفیت اصلی

ایکنا- و پرسش پایانی من؛ اگر بخواهید نگاهی آینده نگرانه نسبت به تعلق خاطر و خروجی های هنری که امروز جوانانی مانند خودتان از هنر انقلاب و هنر دفاع مقدس دارند، در آینده مورد ارزیابی یا توصیف قرار دهید، آن تصویر آینده نگرانه در افق بینش شما چیست؟ امروز و آینده هنر دفاع مقدس را با حضور نسل دوم، گاه نسل سومی که به هیچ وجه روزهای حماسه سازی هشت سال دفاع مقدس را ندیده اند، ولی دو «جنگ 12 روزه» و «جنگ 40 روزه» (جنگ رمضان) را دیده اند که تنها بر اساس ماهیت جنگ مشابه هستند و در دیگر موارد، دو جنگ اخیر با آن سال های حماسه سازی هشت ساله غیرقابل تطبیق است، آن تصویر آینده نگرانه را در هنر بازیگری وسینمای دفاع مقدس چگونه ارزیابی می کنید؟ ساده تر می پرسم؛ ارزیابی شما از هنرمندان امروز و جوانان امروز چیست؟ آیا نسل امروز، نوجوان و جوانان هنرمند ایران، می توانند میراث دار گذشتگان باشند یا نگاهشان کاملاً متفاوت است و شاید علاقه ای به میراث داری نداشته باشند؟

در پاسخ به این پرسش می خواهیم درباره مقوله ای صحبت کنیم، به نام «دفاع مقدس.» به شکل ویژه درباره «جنگ هشت ساله» صحبت می کنم. آن قدر این بازه جنگ تحمیلی و دفاع مقدس غنی از سوژه های ناب، بکر، دست نخورده و جذاب است که فکر می کنم اگر این سینما تا 100 سال آینده هم ادامه داشته باشد، هنوز می توان در ژانر (گونه) دفاع مقدس فیلم ساخت.

هنوز بسیار بسیار افرادی وجود دارند که درباره آنها کاری درخور اسم شان ساخته نشده است. به عنوان نمونه اگر بخواهم برای شما مثال شاخص بزنم، ضمن اینکه هر شهید دفاع مقدس یک داستان بسیار زیبا دارد، بدون تردید به شما می گویم، ولی ما هنوز یک کار شاخص درباره «شهید جهان آرا» نساخته ایم! یا فیلمی در شأن «شهید ابراهیم هادی» هنوز ساخته نشده است.

تازه اینها رزمندگان و فرماندهانی هستند و بودند که به هر حال داستان زندگی شان چاپ شده است، از همین روی نام آنها شاید به گوش مردم آشناتر باشد، شنیده باشند و بسیاری از این داستان ها و این افراد را ما داریم که می توانیم به آنها بپردازیم.

همیشه مثالی می زنم برای دوستان و می گویم که شما فرماندهان دفاع مقدس ما را نگاه کنید؛ به عنوان نمونه «باکری ها»، «همت ها» و «خرازی ها» را نگاه کنید و سن و سال اینها را ببینید. به 30 سال نمی رسند. درست است؟ همه آنها بین 20 تا 24 و 25 یا 26 ساله بودند که فرمانده شدند و نام شان جاودانه شد.

حال با این نگاه به قیاس با نسل امروز بپردازیم. باید بگردیم ببینیم چه ویژگی ای در تربیت آن نسل وجود داشت که می توانستند در 23 یا 24 سالگی فرمانده جنگ باشند. در نهایت از صمیم قلب امیدوارم که به این نگرش ها و پرسش ها در مواجهه با نسل امروز بیشتر پرداخته شود و از زاویه های جذاب دیگری به این جنس سینما نگاه شود.

ایکنا- پس با توجه به این پاسخ شما، می توانم به قطع و یقین این جمله را حتی از زاویه دید آقای ارسطو خوش رزم بگویم که اگر در آینده هم پیشنهاد حضور در حوزه سینمای دفاع مقدس به شما شود، با آغوش باز می پذیرید؟

همیشه این را گفته ام؛ امکان ندارد در ژانر (گونه) «سینمای دفاع مقدس» کاری به من پیشنهاد شود و من فرصت آن را داشته باشم و حتی بخواهم فکر کنم به اینکه بروم یا نروم! در گام نخست می پذیرم و الویت هایی مثل فیلمنامه و گروه تولید در پله های بعدی تصمیم و انتخاب من قرار خواهند گرفت.

انتهای پیام